مراحل گواهی انحصار وراثت

بازدیدها: 2

 

گواهی انحصار وراثت 

گواهی است که توسط شورای حل اختلاف آخرین محل اقامتگاه متوفی صادر می شود و در آن ورثه میزان سهم الارث آن مشخص می شود.

ورثه یا هر ذی نفعی برای برای هر اقدام حقوقی در ادارات دولتی، دفاتر اسناد رسمی، بانک ها و … نیازمند گواهی مذکور است. بنابراین اگر انحصار وراثت نکنیم امکان تقسیم و یا انتقال ترکه و مراجعه به ادارات دولتی بانک ها نیست.

گواهی فوت متوفی که از سال ۹۵ در بعضی استان ها از جمله تهران به صورت الکترونیکی و از طریق سامانه درخواست گواهی فوت اخذ می شود.

قانون جدید انحصار وراثت چیست؟

برای فوت شدگان بعد از سال ۹۵ نیاز به اخذ مالیات بر ارث برای گرفتن گواهی انحصار وراثت نیست.

آخرین تغییرات صدور گواهی انحصار وراثت در رویه قضایی

مطابق بخشنامه شماره ۳۸۳۸۴ مورخ ۷ /۷/ ۱۳۹۹ وزارت دادگستری اگر متوفی دارای اموالی بیشتر ۵۰۰ میلیون ریال معادل ۵۰ میلیون تومان باشد گواهی انحصار وراثت نامحدود صادر می شود و نیازمند نشر آگهی است.
بنابراین اگر شخص فوت شده اموالی کمتر از مبلغ ۵۰ میلیون تومان داشته باشد شوراهای حل اختلاف گواهی انحصار وراثت محدود صادر می‌کنند .مدت زمان آن به دلیل حذف پروسه نشر آگهی بسیار کوتاه تر خواهد بود .
مدت زمان اخذ انحصار وراثت محدود دارای اموال کمتر از پانصد میلیون ریال ۳ تا ۷ روز کاری است شایان ذکر است که سابق بر این ملاک برای حصر ورثه نامحدود سی میلیون ریال بود که هم اکنون مطابق بخشنامه جدید انحصار وراثت مذکور که مورد تایید ریاست قوه قضاییه در مورخ دوم مهر ۹۹ هم قرار گرفته است، اموال متوفی معادل ۵۰ میلیون تومان است.

مدارک لازم برای درخواست انحصار وراثت

  • استشهادیه محضری
  • شناسنامه متوفی
  • عقدنامه یا رونوشت
  • شناسنامه وراث
  • احیاناً وصیت نامه رسمی شخص فوت شده
  • گواهی تسلیم اطهارنامه مالیاتی برای متوفیان قبل از سال ۹۵ که تاکنون اقدامی نکرده اند.

برگه استشهادیه محضری حصر ورثه چیست؟

یکی از مراحل اخذ گواهی انحصار وراثت داشتن برگه استشهادیه است، به این صورت که ۳نفر در یکی از دفاتر اسناد رسمی حاضر می شوند و با پر کردن فرم مخصوص استشهادیه افراد فوت شده، گواهی می کنند که ورثه متوفی چه کسانی هستند؛ دفتر اسناد رسمی نیز امضا ایشان را گواهی و تصدیق می کند.

نمونه فرم استشهادیه (شهادت برای انحصار وراثت

فرم استشهادیه

 

انواع گواهی انحصار وراثت

اگر متوفی دارای اموال باشد بایستی گواهی انحصار وراثت نامحدود اخذ کرد و اگر دارای اموال نیست صرف گرفتن گواهی انحصار وراثت محدود کفایت می کند. توجه داشته باشید اگر بعداً بخواهید ملک یا مال موروثی را بفروشید نیازمند گواهی انحصار وراثت نامحدود می باشید.

از لحاظ هزینه بین این دو تفاوت نیست. اما حیث مدت زمان بین آنها اختلاف است. از مراحل اخذ گواهی انحصار وراثت نامحدود انتشار آگهی است. فاصله بین انتشار آگهی در روزنامه تا زمان صدور گواهی یک ماه است. در خصوص نشر آگهی نیز لازم نیست کار خاصی انجام بدهید شعبه شورای حل اختلاف به پرونده رسیدگی می کند و خودشان رایگان نشر آگهی می کنند.

نمونه گواهی انحصار وراثت 

نمونه دادخواست انحصار وراثت توسط وکیل

نمونه گواهی فوت متوفی

 

وراث چه کسانی هستند؟

در قانون اساسی در مسئله ارث از مقررات مربوط به خود پیروی می کنند و برای ایرانیان مسلمان و شیعه ملاک عمل مقررات قانون مدنی است. وراث نسبی بر طبق قانون ۳ دسته هستند که در صورتی که حداقل یک نفر از طبقه قبل باشد نوبت به افراد طبقه بعد نمی رسد.
طبقات ارث مطابق قانون مدنی
طبقه اول:
همسر متوفی
پدر و مادر
فرزندان و در نبود فرزند، نوه یا نوه ها
طبقه دوم :
پدر بزرگ و مادربزرگ
همسر متوفی
خواهر و برادر و در نبود ایشان فرزندان آنها
طبقه سوم :
همسر متوفی، عمه، عمو، دایی، خاله متوفی و در نبود ایشان فرزندان آنها
در نبودن افراد مذکور نوبت به عمه، عمو، خاله، دایی، پدر و مادر متوفی می رسد.
زن و شوهر به عقد دائمی هم در تمام طبقات جزء وراث محسوب می شوند.

نمونه دادخواست انحصار وراثت توسط ذی نفع

هر یک از ورثه و همچنین هر ذی نفعی می تواند دادخواست مربوطه را از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی تقدیم شورای حل اختلاف آخرین اقامتگاه قانونی متوفی کند.

فرض کنید مردی فوت کرده است و ورثه او، همسر، مادر و ۲ فرزند پسر و دختر است. اگر عروس خانواده (همسر پسر متوفی) قصد داشته باشد مهریه را به اجرا گذاشته و سهم الارث شوهر را توقیف کند، نیازمند گواهی انحصار وراثت است. بنابراین او ذی نفع این درخواست است.

مثال دیگر، فرض کنید ملکی به صورت قولنامه ای و با مبایعه نامه و دادن وکالت رسمی فروخته شده باشد، حال اگر فروشنده فوت کند، خریدار برای دادن دادخواست به طرفیت وراث برای الزام ایشان به تنظیم سند رسمی ناگزیر به داشتن گواهی پیش گفته است؛ پس او نیز ذی نفع در دادخواست انحصار وراثت فروشنده متوفی خواهد بود.


ماترک متوفی چیست؟

منظور از ماترک، اموال و حقوقی است که از متوفی باقی مانده است. مانند مال منقول، وجه نقد (سپرده در بانک)، خودرو، و مال غیر منقول مانند زمین، خانه و … و حقوق مثل حق قصاص، شفعه، حق خیار و … طلب متوفی از شخص دیگر هم جزو دارایی و اموال او محسوب می شود و وراث به عنوان قائم مقام قانونی او می توانند مطالبه و اقامه دعوی کنند.
هر شخصی می تواند تا یک سوم اموال (ثلث) را به نفع هر شخص یا اشخاص از ورثه و غیر آن وصیت کند. در فقه و حقوق مالکیت وراث نسبت به ترکه وقتی کامل و مشخص می شود که دیون و وصایای متوفی از کل ترکه خارج شده باشد. به عبارت دیگر پس از کم کردن وصیت درست قانونی و پرداخت بدهی متوفی هر آنچه از اموال متوفی مانده باشد بین وراث تقسیم خواهد شد.

مراحل انحصار وراثت به طور خلاصه:
۱-تهیه مدارک لازم مثل استشهادیه
۲-ثبت نام ثنا یکی از وراث
۳-ثبت دادخواست در دفتر خدمات الکترونیک قضایی
۴-مراجعه به شعبه ارجاع شده شورای حل اختلاف
۵- رفع نقص کردن مدارک و در صورت لزوم پیگیری استعلامات
۶- نشر آگهی در انحصار وراثت نامحدود
۷- پس از گذشتن ۳۰ روز از آگهی مراجعه جهت دریافت رای برابر اصل به تعداد ورثه از شورا

اظهارنامه مالیات بر ارث

امور باقی مانده از متوفی با لحاظ برخی معافیت‌ها ، مشمول مالیات است که در ادامه نکات ضروری در خصوص مالیات ارث بر خوانندگان محترم تقدیم می‌شود:

  • همان طور که گفته شد طبقات ارث و وارث ۳ دسته هستند و مالیات آن‌ها هم کاملاً متفاوت است. هر چه طبقه بالاتر باشد مالیات بر ارث بیشتر است.
  • تأخیر در دادن اظهارنامه مالیاتی متوفیان بعد از ۱/۱/۱۳۹۵ مشمول جریمه نیست و در هر زمان می‌توان اظهارنامه مالیاتی داد.
  • هر یک از ورثه به‌تنهایی و به قدر السهم خود می‌تواند اظهارنامه مالیاتی بدهد.
  • می‌توان فقط به صورت موردی مالیات یکی از دارایی‌های متوفی (ماترک) را پرداخت و مالیات مابقی اموال را به آینده موکول کرد.

نکات طلایی در انحصار وراثت:

  1. گرفتن گواهی انحصار وراثت مدت ندارد به عبارت دیگر هر زمان می توان برای آن اقدام کرد. نکته مهم این است که اگر شخص فوت شده بعد از فروردین ۹۵ فوت شده باشد حتی برای تأخیر در پرداخت مالیات بر ارث و اظهارنامه مالیاتی هم جریمه در کار نخواهد بود.
  2. فرزندی که قبل از پدر یا مادر فوت کند ارث نخواهد برد فرض کنید پدری ۴ فرزند داشته باشد و یکی از فرزندان در سال ۹۸ و مادر در سال ۹۹ فوت کرده باشد وراث پدر فقط ۳ فرزند باقی مانده است و نه نوه یعنی فرزندان فوت شده ارثی نخواهد برد. در مثال دیگر فرض کنید پدر در سال ۹۸ فوت کرده و ۴ فرزند داشته و یکی از فرزندان در سال ۹۹ فوت می کند در این صورت نوه قدرالسهم پدر یا مادرش از پدربزرگ ارث می برد.
  3.  مالیات بر ارث چقدر است و به چه چیزهای دیگری تعلق می گیرد؟ به طور خلاصه: الف) وراث طبقه اول کسانی که شهید اعلام می شوند مالیات بر ارث ندارند. ب) وسایل منزل متوفی هر چند گران قیمت و نفیس مالیات ندارد. ج) برای دریافت وجوه در بانک متوفی ۳% مالیات است. د) ۲% وسایل نقلیه موتوری مالیات است. هـ) برای اموال غیر منقول (املاک) حدود ۱۵% ماخذ ارزش های مالیاتی املاک – که بسیار کمتر از قیمت معاملاتی در مشاورین املاک و جامعه است – برای طبقه اول و حدود ۳۰% طبقه دوم و حدود ۶۰% طبقه سوم – یک مثال عمومی و کاربردی: وقتی شما آپارتمانی را بخواهید به صورت سند رسمی در دفتر اسناد رسمی انتقال دهید فروشنده بایستی مالیات نقل و انتقال پرداخت کند. این میزان مالیات را ۳ برابر کنید میزان مالیات بر ارث آن آپارتمان به دست می آید.
  4.  بر طبق قانون جدید مالیات های مستقیم دیگر لازم نیست که همه ورثه اظهارنامه مالیاتی بدهند و کل مالیات بر ارث پرداخت شود. فرض کنید که بعضی از ورثه همکاری نمی کنند یا مالیات نمی دهند یا خارج از کشور هستند و امثالهم. در حال حاضر هر کدام از ورثه می تواند به قدرالسهم خودش مالیات پرداخت کند و بدیهی است، همان میزان سهم خود هم حق تصرف حقوقی و احیاناً فروش آن را دارد.
  5. انحصار وراثت با تقسیم اموال کاملاً متفاوت است اگرچه در اصطلاحات عامیانه بعضی می گویند یا می پرسند که انحصار وراثت خانه مثلاً چگونه است. در واقع آنها سؤال در تقسیم اموال دارند. عنایت داشته باشید که در شورای حل اختلاف و در دادخواست صدور گواهی انحصار وراثت، تقسیم اموال انجام نمی شود و اساساً لیست اموال هم در گواهی مذکور ذکر نمی شود. فقط میزان سهم هر یک از ورثه از ماترک (آنچه ارث رسیده) مشخص می شود.
  6.  در عمل محدودیتی برای اعتراض و درخواست اصلاح رأی گواهی انحصار وراثت وجود ندارد و هر کس این (ذینفع) که مدعی است اشتباهی رخ داده می تواند اعتراض و درخواست اصلاح کند.
  7.  نکته کاربردی که باید بدانیم این است که لزوماً یکی از ورثه نباید درخواست صدور گواهی حصر وراثت کند. قانون حصر وراثت چنین است که اگر شخصی نفعی در گواهی مذکور هم دارد می تواند با اثبات آن دادخواست حصر وراثت متوفی را به شورا تقدیم کند. مثلاً فرض کنید شما چکی از شخصی دارید که فوت شده است بدیهی است که بایستی بر علیه وراث اقامه دعوی کنید و وراث هم به هر دلیل انحصار وراثت نکرده اند و یا شما (طلبکار) به آن دسترسی ندارد. در اینجا صاحب و دارنده چک می تواند تقاضای صدور انصار وراثت متوفی صاحب چک را کند.
  8. ورثه کسی است که زنده باشد. اگرچه که به صورت حمل و در شکم مادر باشد بنابراین اگر فرزندی قبل از والدین فوت کرده باشد نه او نه فرزندانش ارث نمی برند.
  9.  خوانده در دادخواست انحصار وراثت وجود ندارد، تعبیر ما حقوقی ها از امور حسبی است و دعوی ترافعی نیست که خوانده داشته باشد.
  10. در خصوص دریافت مجدد گواهی انحصار وراثت هم به کرات سؤال می شود به صورت خلاصه اینکه هر وقت بخواهید می تواند به شعبه شورای صادر کننده رأی مراجعه کنید و درخواست کپی برابر اصل کنید و محدودیتی نیست. ولی اگر سابقاً انحصار ورثه ای شده باشد که گم شده باشد که را اصلاً نمی دانیم کجا بوده دیگر چاره ای نیست به جز درخواست مجدد گواهی انحصار وراثت.
  11. یکی از تشریفات گرفتن گواهی انحصار وراثت شهادت شهود است. از شرایط استشهادیه این است که ۳ نفر بایستی به دفتر اسناد رسمی مراجعه کنند و فرم مربوطه که در آن اسم و مشخصات متوفی و تاریخ فوت ایشان و مشخصات ورثه است را امضاء کنند و سر دفتر اسناد رسمی گواهی امضاء کند. هزینه گواهی امضاء و استشهادیه برای هر شاهد در سال ۱۳۹۹ شصت هزار تومان است.
  12. یکی دیگر از تشریفات صدور گواهی انحصار وراثت نامحدود انتشار آگهی در روزنامه کثیرالانتشار است. دانستن چند نکته ضروری است. الف) کلیه پروسه نشر آگهی توسط خود شورای حل اختلاف انجام می شود. ب) دانستن اینکه در کدام روزنامه چاپ شده و نسخه ای از آن را داشته باشید. نه اهمیت دارد و نه مزیتی. ج) شورای حل اختلاف به جهت نشر آگهی انحصار وراثت مبلغ و هزینه ای دریافت نمی کند.
  13. سخن از انحصار وراثت محدود و نامحدود پیش آمد تفاوت. اولاً در این است گواهی انحصار وراثت محدود نیازی به انتشار آگهی در روزنامه کثیرالانتشار ندارد و ثانیاً در مواردی که متوفی مالی نداشته (کمتر از ۵۰ میلیون تومان) باشد گواهی انحصار وراثت محدود مفید فایده است.
  14.  رویه همه شوراهای حل اختلاف در صدور گواهی پیش گفته این است که اگر وراث، طبقه دوم ارث باشند. در این خصوص از اداره ثبت احوال محل استعلام به عمل می آید تا محرز گردد که کسی از طبقه اول باقی نمانده است. همچنین در طبقه اول نیز اگر مدارک همه وراث (شناسنامه ها) کامل نباشد، رویه غالب شوراها چنین است که از اداره ثبت احوال استعلام می کنند.
  15.  یکی از معایب دیر تقسیم کردن ارث و در رودربایستی و یا اختلاف گیر کردن این است که یکی از وراث نیز فوت می کند و برای او هم بایستی انحصار وراثت کرده و گواهی اخذ شود تا بتوان اموال را تقسیم کرد. فرض کنید فردی در سال ۹۰ فوت کرده وراث حین الفوت او همسر، پدر و ۲ فرزند است. در سال ۹۲ پدر او فوت می کند و در سال ۹۸ همسرش. اگر فرزندان فرد مذکور انحصار وراثت نکرده و یا تقسیم مال نکرده باشند اکنون نیازمند اخذ گواهی حصر وراثت پدر و همسر متوفی مهم هستند تا بتوان ماترک او را تقسیم کرد.
  16.  اگر فرد ایرانی در خارج از کشور فوت شده باشد در ابتدا بایستی فوت او به تأیید سفارت یا کنسولگری ایران در کشور محل فوت برسد. پس از تأیید سفارت ایران در سیستم ثبت احوال ایران نیز فوت او ثبت می شود و می توان گواهی فوت را در ایران اخذ کرد.
  17. نبودن یکی از ورثه در ایران یا همکاری نکردن یکی از ورثه، ناپدید بودن او و … هیچکدام مانعی برای اخذ گواهی نیست و به سهولت هر کدام از ورثه چه تنهایی یا توسط وکیل دادگستری می تواند دادخواست و درخواست انحصار وراثت کند.
  18. همانطور که می دانید هر شخصی می تواند، یک سوم اموال خود را به نفع هر شخص یا اشخاصی وصیت کند. بنابراین اگر متوفی وصیت نامه رسمی دارد – وصیتی که در دفتر اسناد رسمی تنظیم شده است – بهتر است به شورای حل اختلاف در هنگام صدور گواهی حصر وراثت اعلام شود تا در آن منعکس شود. اما اگر وصیت متوفی بر طبق سند غیر رسمی و عادی است باید پس از صدور گواهی انحصار وراثت از دادگاه تنفیذ آن را درخواست کرد. البته اگر بین وراث بر سر آن اختلاف است.
  19.  در مورد طبقه دوم ارث یعنی خواهران و برادران دانستن این نکته ضروری است که اگر کسی فوت کند و ورثه طبقه اول نداشته باشد. در صورتی برادر یا خواهر پدری ارث می برد که برادر و خواهر (ابوینی) از یک پدر مادر و برادر و خواهر ( امی) مادری نداشته باشد. به زبان ساده تر بر طبق قانون و فقه برادر و خواهران ابوینی و امی بر برادران و خواهران ابی اولویت دارند. شاید علت را بپرسید و دلیل این تبعیض را بخواهید؟ نمی دانیم! تقسیم ارث بین مادری ها به صورت مساوی است ولی بین ابوینی ها یا ابی ها به نسبت پسر ۲ سهم و دختر۱ سهم است. علت آن را نمی دانیم!
  20.  ممکن است سؤال کسی باشد که شورای حل اختلاف چگونه آخرین اقامتگاه متوفی را شناسایی می کند و خود را صالح رسیدگی میداند. جواب این است که معمولاً به اظهار درخواست کننده و نشانی اعلام شده از متوفی در برگ شهادت شهود (استشهادیه) نگاه می کنند
    نکته مهم: با توجه به اینکه پدر و مادر متوفی نیز جزء طبقه اول هستند و ارث میبرند و ممکن است یکی از ایشان قبلاً فوت کرده باشد. بهتر است مدرکی که دلالت بر فوت پدر یا مادر متوفی داشته باشد همراه داشته باشید. مثل شناسنامه ابطال شده، گواهی فوت یا گواهی انحصار وراثت در غیر اینصورت اگر احتمال زنده ماندن منطقی آنها باشد، توسط شورا در این خصوص نیز (فوت پدر یا مادر و یا هردو) استعلام به عمل می آید.

    کلیه مراحل گرفتن گواهی حصر وراثت توسط وکلای مجرب موسسه پیشگامان عدالت در کوتاه ترین زمان و کمترین هزینه بدون مراجعه شما انجام خواهد شد.

پاسخ بدهید